Met IFRS 16 moet hanky panky-accounting tot het verleden horen (flinke impact op solvabiliteit en EBITDA)

De impact van IFRS 16 leasing accounting wordt schromelijk onderschat. Dat bleek onlangs uit een sessie met Mark Besseling, VP Reporting en Control van KLM, bij BrightStone Group. “Dit heeft een enorme impact op je solvabiliteit en EBITDA.”

Afbeeldingsresultaat voor klm

One of my great ambitions before I die is to fly in an aircraft that is on an airline’s balance sheet.” Was getekend, Sir David Tweedie in 2008. Hij is de voormalige  voorzitter van de International Accounting Standards Board (IASB). Hans Hoogervorst nam in 2010 zijn functie over, maar de koers bleef onveranderd. Activa en verplichtingen uit zogenaamde operationele leaseovereenkomsten zouden in de balans moeten worden opgenomen.

Omvang leaseverplichtingen wereldwijd slordige 3.000 miljard euro

Hoogervorst schatte in januari 2016 de omvang van de leaseverplichtingen bij beursgenoteerde ondernemingen wereldwijd op een slordige 3.000 miljard euro. Daarvan zou volgens hem 85 procent niet in de balans zijn verwerkt. Volgens de IASB zou dat wel moeten. Niet uit de balans blijkende leaseverplichtingen zouden een verstoring geven van het beeld dat de jaarrekening geeft van activa en verplichtingen. De transparantie en de vergelijkbaarheid zouden worden beperkt. Kortom, tijd voor actie.

Alle leasecontracten op de balans verantwoorden

De IASB gaf daarom op 13 januari 2016 IFRS 16 Lease-overeenkomsten uit, met als ingangsdatum 1 januari 2019. Het doel van de nieuwe standaard is om de kwaliteit en de vergelijkbaarheid van de informatie voor stakeholders te verbeteren. Met de nieuwe standaard moeten alle leasecontracten, met uitzondering van de korte termijn (minder dan één jaar) en immateriële leases (5.000 dollar) door huurders op de balans worden verantwoord. In de meeste gevallen betekent dit dus met ingang van de jaarrekening 2019.

Impact op niet-financiële ondernemingen bijna 43 miljard euro

De impact van IFRS 16 zou nog wel eens heel groot kunnen zijn, becijferden Coen Arnold (KPMG) en Jay Tahtah (PwC) in het Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie (MAB) in december 2017. Zij concludeerden dat de in de balans opgenomen (rentedragende) verplichtingen fors toenemen: voor alle onderzochte niet-financiële AEX- en AMX-ondernemin

gen in totaal bijna 43 miljard euro (een stijging van bijna 15 procent). Daarnaast nemen de activa toe met circa 41 miljard euro (een stijging van bijna 5 procent van de totale activa). De (negatieve) impact op het eigen vermogen is beperkt (tot circa 2 miljard, een afname van circa 0,6 procent).

Van Beest: “Duidelijk is in elk geval wel dat IFRS 16 uitwerkt  in een enorm verslechterde solvabiliteit.” ( zie foto rechts ).

EBITDA zou volgens onderzoekers fors toenemen

Verder concluderen de onderzoekers dat IFRS 16 een belangrijke impact op de winst- en verliesrekening zal hebben. De winst voor rente-, belasting- en afschrijvingslasten (EBITDA) zou fors toenemen, met gemiddeld 12,5 procent. Dit komt doordat ‘reguliere’ operationele huurkosten worden vervangen door afschrijvingskosten en interestlasten. Uit het onderzoek van Arnold en Tahtah blijkt verder dat bij de meeste onderzochte ondernemingen sprake is van een (beperkte) stijging van de nettowinst. Bij de berekeningen namen de onderzoekers de cijfers over 2016 als uitgangspunt. Als laatste concludeerden onderzoekers dat IFRS 16 de financiële ratio’s die solvabiliteit en de capaciteit van operationele kasstromen voor de aflossing van rentedragende verplichtingen tot uitdrukking brengen en veelal in leningsovereenkomsten zijn opgenomen, verslechteren.

Conclusies over schuldenposities vreemd

Het Financieele Dagblad deed daar, met het onderzoek onder de arm een schepje bovenop. ‘Explosie van schulden door nieuwe regels voor lease’, kopte de krant. De schuld van Ahold zou volgend jaar met 7,4 miljard euro stijgen. Het bedrijf least een groot aantal winkelpanden. Bij KLM zou de schuld met 6,9 miljard omhooggaan, vooral vanwege de huur van vliegtuigen. In de sessie van BrightStone Group werden bij de berekeningen in MAB en het FD grote vraagtekens gezet. Dr. Ferdy van Beest, Director Finance, Accounting & Research bij BrightStone Group: “De effecten op bijvoorbeeld KLM zouden schrikbarend zijn, maar ik kon niet achterhalen hoe je tot een schuld van 6,9 miljard euro zou kunnen komen.” Het management van BrightStone Group, legde contact met KLM om te achterhalen hoe het zat. “Daar vonden ze het ook vreemd.” Meteen een mooie aanleiding om over IFRS 16 een sessie te houden.

Bij KLM zou de schuld met 6,9 miljard omhoog gaan, vooral vanwege de huur van vliegtuigen.  In de sessie van BrightStone Group werden bij de berekeningen in MAB en het FD grote vraagtekens gezet.

Op Air France-KLM na geen big bang

Op Air France-KLM na heeft volgens Van Beest geen beursgenoteerde onderneming een ‘big bang’ overgang toegepast, waarbij IFRS 9, 15 en 16 in één keer werden ingevoerd. “Dat maakt het ook moeilijk om te achterhalen wat exact de impact gaat zijn van IFRS 16, maar duidelijk is in elk geval wel dat het uitwerkt in een enorm verslechterde solvabiliteit. Dat leidt weer tot een andere debt covenant en daarmee kijken ook banken kritischer naar de financiering van het bedrijf.” Volgens de Van Beest liggen leasecontracten voor auto’s, vliegtuigen en sale and lease back-constructies voor de hand. “Die nemen bedrijven die moeten voldoen aan IFRS 16 al wel in ogenschouw, maar diezelfde bedrijven komen er nu achter dat ze veel meer leasecontracten in portefeuille hebben die aan de definitie van een leasecontract voldoen. Daarom heeft het zo’n impact op Ahold. Alle panden die ze huren, kun je niet morgen ombouwen naar een andere retailzaak. Die panden zijn zo aangepast aan Ahold en daarmee voldoen ze aan de definitie van lease accounting.”

Leaseconstructies gebruikt voor winststuring
Nu is IAS 17 nog van kracht. Die standaarden maken een onderscheid tussen financial en operational lease. “Uit onderzoek in de VS bleek dat meer dan zeventig procent van de leasecontracten een net present value payment van 89,4 procent had. Onder deze voorwaarden konden contracten worden geclassificeerd als operational lease, waarmee het off balance kon blijven. Bij Enron met haar special purpose vehicles leefde eigenlijk hetzelfde idee. Alles tot 3 procent mocht je buiten je balans houden, waarna Enron die SPV’s optuigde tot 2,9 procent. Om ze maar buiten de geconsolideerde jaarrekening te houden.” Bezwaar was volgens Van Beest dat dit soort mogelijkheden werden gebruikt voor winststuring.

Vragen die een CFO zich sowieso zou moeten stellen over IFRS 16
1. Weet u welke van uw contracten een lease/huur bevatten?
2. Heeft u een database met alle leases/huren?
3. Heeft u de systemen en processen beschikbaar om de lease-/huur-activa en leaseverplichtingen te kunnen berekenen?
4. Zijn uw huidige toelichtingen over operationele leases/huren accuraat en compleet?
5. Kunt u uit uw huidige contracten de bijkomende kosten (alles boven de financiering uitgaven) herleiden?

Pro-actief met bank in gesprek over gevolgen

Dergelijke hanky panky-accounting moet met IFRS 16 tot het verleden behoren. Maar met IFRS verslechtert de solvabiliteit en neemt tegelijkertijd de EBITDA enorm toe. Van Beest: “Ik zie de krantenkoppen al voor me. Ik verwacht namelijk dat beursfondsen bij de presentatie van hun jaarcijfers daar kunstmatig de focus op leggen. Terwijl er in essentie in substance weinig verandert. De huurkosten die je normaal gesproken in je winst- en verliesrekening onder operationele kosten meenam, moet je nu activeren en afschrijven. De rente wordt apart als financieringskosten meegenomen. Dat leidt tot een fikse verbetering van de EBITDA, terwijl de schulden verslechteren. Je moet daarover als CFO proactief met je bank in gesprek.”

IFRS 16 maakt wel dergelijk impact op reële economische omstandigheden

IFRS 16 is in feite een boekhoudkundige exercitie, maar heeft dus wel dergelijk impact op reële economische omstandigheden, constateert Van Beest. “Hoe ga je als CFO de jaarcijfers verantwoorden? Hebben we eigenlijk al onze leasecontracten in de smiezen? Multinationals hebben nog lang niet het overzicht, terwijl de deadline aanstaande is. Als contracten uit een uithoek in Brazilië moeten komen, is het de vraag of deze juist en volledig zijn, zoals de accountant voor de jaarrekening gaat eisen. Wat gaat de accountant vervolgens doen?” Naast de directe consequenties voor de balans, verwacht Van Beest ook andere effecten. “Er komen nieuwe businessmodellen om ervoor te zorgen dat je niet ineens een heel groot wagenpark op je balans hebt staan. Daar kun je op wachten.”

Dit artikel is geschreven naar aanleiding van de kennissessie KLM, High Performing Finance organisatie en IFRS 16 van donderdag 21 juni 2018.

Dit artikel is gepubliceerd op Executive Finance – 7 augustus 2018